EYT Sonrası Emeklilik Sisteminde Denge Değişti: Çalışan-Emekli Oranı Geriledi

2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı, Türkiye'de sosyal güvenlik sisteminin çalışan ve emekli dengesindeki değişimi ortaya koydu. EYT düzenlemesinin ardından aktif/pasif oranı 2022 yılındaki 2 seviyesinden 2025 yılında 1,62'ye gerilerken, emeklilik sisteminin uzun vadeli finansmanına yönelik yeni çalışmalar gündeme geldi.

Türkiye'de sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği açısından önemli göstergelerden biri olan aktif/pasif oranında, Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin ardından belirgin bir düşüş yaşandı.

2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda yer alan verilere göre, 2022 yılında her bir emekli aylığı dosyasına karşılık 2 aktif sigortalı bulunurken bu sayı 2025 yılı itibarıyla 1,62'ye kadar geriledi.

Ortaya çıkan tablo, sosyal güvenlik sisteminin gelir ve gider dengesi açısından çalışan sayısının önemini bir kez daha gündeme taşıdı.

EYT Düzenlemesi Sonrasında Oran Hızla Düştü

2023 yılında yürürlüğe giren EYT düzenlemesi, milyonlarca kişinin emeklilik hakkı kazanmasını sağlarken sosyal güvenlik istatistiklerinde de önemli değişikliklere yol açtı.

Resmî program verilerine göre aktif/pasif oranının yıllara göre değişimi şöyle gerçekleşti:

• 2022: 2,00

• 2023: 1,66

• 2024: 1,61

• 2025: 1,62

Özellikle 2023 yılında yaşanan hızlı gerilemede, emeklilik koşullarındaki değişiklikle birlikte aylık alanların sayısındaki artış etkili oldu.

2024 yılında 1,61 seviyesine kadar inen oran, 2025 yılında sınırlı bir yükseliş gösterse de önceki yılların altında kalmaya devam etti.

Stajyer ve Çıraklar Hariç Tutulduğunda Oran Daha Düşük

Aktif sigortalı sayısının hesaplanmasında kullanılan kapsam, çalışan-emekli dengesine ilişkin sonuçları da etkiliyor.

Çırak, stajyer ve kursiyerlerin hesaplama dışında bırakıldığı verilerde aktif/pasif oranı 2022 yılında 1,84 olarak kaydedildi.

Bu gösterge 2023 yılında 1,54'e, 2024 ve 2025 yıllarında ise 1,49'a geriledi.

Söz konusu veriler, sosyal güvenlik sisteminin finansmanında düzenli prim ödeyen çalışanların sayısının kritik önem taşıdığını gösteriyor.

Emekli Aylığı Dosyalarında 2 Milyonu Aşan Artış

EYT düzenlemesinin etkisi, emekli aylığı dosyalarının sayısında da kendisini gösterdi.

2022 yılında yaklaşık 13 milyon 225 bin olan aylık dosyası sayısı, 2023 yılında 15 milyon 346 bine yükseldi.

Böylece yalnızca bir yıl içerisinde yaklaşık 2 milyon 121 bin dosyalık artış gerçekleşti.

Emekli aylığı dosyalarının sayısındaki bu yükseliş, aktif/pasif oranının gerilemesinde belirleyici unsurlardan biri oldu.

SSK'lı Çalışanlarda Düşüş Daha Belirgin

Sosyal güvenlik sisteminin farklı sigortalılık statülerine ilişkin veriler incelendiğinde, en dikkat çekici değişimlerden birinin 4/a kapsamındaki çalışanlarda yaşandığı görülüyor.

SSK'lı çalışanlarda 2022 yılında 2,37 olan aktif/pasif oranı, 2023 yılında 1,82'ye düştü.

2024 ve 2025 yıllarında ise oran 1,75 seviyesinde gerçekleşti.

Aynı grupta emekli aylığı dosyası sayısı 2023 yılında yaklaşık yüzde 22 artarak 8 milyon 359 binden 10 milyon 237 bine ulaştı.

Bu değişim, EYT sonrasında çalışan ve emekli dengesindeki dönüşümün özellikle işçi statüsündeki sigortalılarda yoğunlaştığını ortaya koydu.

Bağ-Kur ve Memurlarda Son Durum

Bağımsız çalışanları kapsayan 4/b statüsünde aktif/pasif oranı 2022 yılında 1,27 olarak kaydedildi.

2024 yılında 1,12'ye kadar gerileyen gösterge, 2025 yılında 1,17'ye yükseldi.

Kamu görevlilerini kapsayan 4/c statüsünde ise farklı bir seyir izlendi.

Memurlarda 2022 yılında 1,48 olan oran, 2023 yılında 1,59'a yükseldi. Ancak sonraki iki yılda yeniden gerileyerek 2024'te 1,57, 2025'te 1,55 seviyesine indi.

2023 yılındaki artışta aktif kamu personeli sayısının yükselmesi etkili oldu.

Emeklilik Sisteminde Yeni Düzenlemeler Gündemde

2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda sosyal güvenlik sisteminin mali yapısını güçlendirmeye yönelik hedeflere de yer verildi.

Program kapsamında çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek uygulamalar üzerinde çalışma yapılması öngörülüyor.

Bu doğrultuda emekli aylığı bağlama sisteminin, çalışma hayatında kalmayı özendirecek ve kamu maliyesine ilave yük oluşturmayacak biçimde ele alınması hedefleniyor.

Bununla birlikte programda emeklilik yaşının artırılmasına veya prim gün sayısının değiştirilmesine yönelik kesinleşmiş bir düzenleme bulunmuyor.

Sosyal Güvenlikte Sürdürülebilirlik Ön Planda

Aktif/pasif oranının düşmesi, emekli aylıklarının finansmanında çalışanlardan elde edilen prim gelirlerinin önemini artırıyor.

Ancak sosyal güvenlik sisteminin mali durumu yalnızca çalışan ve emekli sayısıyla belirlenmiyor. Prim tahsilatı, istihdam düzeyi, ücretler, devlet katkıları ve emeklilik harcamaları da sistemin finansmanını doğrudan etkiliyor.

2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda yer alan hedefler, önümüzdeki dönemde sosyal güvenlik sisteminin mali dengesini güçlendirmeye yönelik çalışmaların sürdürüleceğine işaret ediyor.