Öğrenci Verisini Yapay Zekâda Kullanan Öğretmenlere Kritik Uyarı

Eğitimde yapay zekâ kullanımı giderek yaygınlaşırken öğretmenlerin öğrencilerine ait fotoğraf, video, ses kaydı, ödev ve akademik bilgileri yapay zekâ sistemlerine aktarmasıyla ilgili önemli kurallar bulunuyor. Millî Eğitim Bakanlığı tarafından uygulamaya alınan düzenlemeler, özellikle öğrenci verilerinin yapay zekâ tarafından işlendiği durumlarda öğretmenlere belirli yükümlülükler getiriyor.

MEB'in Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi (YAZEK) kapsamında yaptığı açıklamalara göre öğrencinin kişisel veya akademik verisinin bir yapay zekâ aracında işlenmesi durumunda Etik Beyan Formu doldurulması gerekiyor.

Öğrencinin Fotoğrafını Yapay Zekâya Yüklemek de Kapsama Giriyor

Yeni düzenlemede yalnızca öğrencinin adı veya notu gibi bilgiler dikkate alınmıyor. Görüntü, ses, metin ve akademik çalışmalar da öğrenci verileri kapsamında değerlendiriliyor.

Buna göre öğrencinin fotoğrafının bir yapay zekâ aracına yüklenmesi, ses kaydının analiz ettirilmesi, videosunun yapay zekâ ile işlenmesi veya öğrencinin hazırladığı ödevin değerlendirilmek üzere sisteme aktarılması gibi uygulamalarda YAZEK kurallarının dikkate alınması gerekiyor.

Aynı şekilde öğrencilerin notlarının, başarı durumlarının veya eksik kazanımlarının yapay zekâ tarafından analiz edilmesi de Etik Beyan Formu gerektiren uygulamalar arasında bulunuyor.

Ödev ve Kompozisyonlar da Öğrenci Verisi Sayılıyor

Öğretmenlerin dikkat etmesi gereken önemli noktalardan biri de öğrencilerin hazırladığı çalışmalar.

Bir öğrencinin kompozisyonu, ödevi, raporu veya benzeri çalışması yapay zekâ sistemine yüklenerek analiz ediliyorsa bu işlem öğrenci verisinin işlenmesi kapsamında değerlendiriliyor.

Öğrencilerin isimlerinin kaldırılması da her durumda Etik Beyan Formu yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor. MEB'in YAZEK açıklamasında, isimler gizlenmiş olsa dahi akademik verilerin yapay zekâ sistemi tarafından işlenmesinin öğrenci verisinin işlenmesi anlamına geldiği belirtiliyor.

Her Yapay Zekâ Kullanımında Form Doldurulmayacak

Düzenleme, öğretmenin yaptığı her yapay zekâ işlemi için form dolduracağı anlamına gelmiyor.

Öğretmen yapay zekâyı yalnızca ders planı hazırlamak, etkinlik fikri oluşturmak, sunum hazırlamak, ders materyali geliştirmek veya mesleki araştırma yapmak amacıyla kullanıyorsa ve sisteme herhangi bir öğrenci verisi aktarılmıyorsa Etik Beyan Formu doldurulması gerekmiyor.

Temel ayrım, yapay zekâ kullanımına öğrencinin veya öğrenciye ait verilerin dâhil edilip edilmemesi üzerinden yapılıyor.

Form Olmadan Öğrenci Verisi İşlenirse Ne Olacak?

MEB'in açıklamalarında bu konuda önemli bir ayrıntı bulunuyor.

Etik Beyan Formu gerektiren bir yapay zekâ uygulamasının form doldurulmadan gerçekleştirilmesi, doğrudan ve otomatik olarak öğretmenin disiplin cezası alacağı anlamına gelmiyor.

Ancak bu durum Yönerge hükümlerine aykırı bir işlem olarak değerlendiriliyor.

Tespit edilmesi durumunda ilgili yapay zekâ uygulaması durdurulabiliyor. Olayın niteliği ve ortaya çıkan sonuçlara göre gerekli görülmesi hâlinde idari veya disiplin süreçleri de işletilebiliyor.

Bu nedenle özellikle öğrencilerin kişisel verilerini içeren uygulamalarda öğretmenlerin YAZEK yükümlülüklerini önceden kontrol etmesi önem taşıyor.

Veli ve Öğrenciler de Bildirimde Bulunabilecek

Yapay zekâ uygulamalarında etik kurallara aykırılık bulunduğunun düşünülmesi hâlinde öğrenci, veli veya okul personeli okul müdürlüğüne yazılı başvuruda bulunabiliyor.

Başvuru YAZEK sistemine kaydedildikten sonra Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi tarafından inceleniyor.

MEB'in güncel açıklamasına göre okul düzeyindeki değerlendirme sürecinin en geç 15 gün içerisinde sonuçlandırılması öngörülüyor.

Fotoğraf ve Videolarda KVKK Boyutu Unutulmamalı

Öğrenci fotoğrafı, videosu veya ses kaydının kullanılması yalnızca YAZEK açısından değerlendirilmemeli.

Bu veriler aynı zamanda kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuat açısından da önem taşıyor. MEB'in Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu da mahremiyet, gizlilik ve veri yönetişimini temel ilkeler arasında gösteriyor.

Özellikle öğrencinin görüntüsünün veya sesinin işleneceği uygulamalarda verinin hangi amaçla toplandığı, nerede işlendiği ve nasıl korunduğu önem kazanıyor.

Kamera üzerinden gerçekleştirilen ve biyometrik veri işleme kapsamına girebilecek bazı uygulamalarda ise YAZEK Etik Beyanına ek olarak veliden Aydınlatılmış Onam alınması gerekiyor.

Öğretmenlerin Yapay Zekâ Kullanırken Dikkat Etmesi Gerekenler

Öğretmenlerin öğrenci verilerini yapay zekâ araçlarında kullanmadan önce işlemin YAZEK kapsamında olup olmadığını kontrol etmesi gerekiyor.

Özellikle öğrenci fotoğrafı, video, ses kaydı, ödev, kompozisyon, not ve akademik başarı bilgilerinin yapay zekâ sistemlerine aktarılmasında veri güvenliği ve mahremiyet kurallarına dikkat edilmesi önem taşıyor.

Millî Eğitim Bakanlığının 2026 yılında uygulamaya aldığı sistem, yapay zekânın eğitimde kullanımını yasaklamıyor. Düzenlemeler, teknolojinin eğitim süreçlerinde kullanılırken öğrencilerin kişisel verilerinin ve mahremiyetinin korunmasını amaçlıyor.